Nederland – Bronzen Driekoningenpenning, de aanbidding en doop van Christus, 1965 – Niel Steenbergen

Bronzen gietpenning uit 1965 van de Nederlandse beeldhouwer en medailleur Niel Steenbergen (1911–1997), met voorstellingen van de doop van Christus in de Jordaan en de aanbidding van het Christuskind door de drie koningen. De penning werd vervaardigd in een beperkte oplage van circa 25 exemplaren en behoort tot het religieuze oeuvre van de kunstenaar.

Voorzijde:

In een diep, komvormig verzonken veld de doop van Christus in de rivier de Jordaan. Johannes de Doper buigt zich over Christus, waarbij beide figuren in sterk verheven reliëf zijn weergegeven.

Langs de buitenrand het omschrift: DE KONING VAN VREDE IS HOOG VERHEVEN + HEEL DE AARDE VERLANGT HEM TE AANSCHOUWEN.

De komvormige verdieping waarin de voorstelling is aangebracht, doet denken aan een doopvont en versterkt daarmee de betekenis van het afgebeelde Bijbelse tafereel.

Keerzijde:

Centraal de aanbidding van het Christuskind door de drie wijzen uit het Oosten, traditioneel bekend als de drie koningen. De figuren zijn dicht opeen gegroepeerd rondom het Kind in de kribbe, met daarnaast Maria en Jozef. Boven de voorstelling bevindt zich een vijfpuntige ster, verwijzend naar de ster van Bethlehem die de wijzen naar de geboorteplaats van Christus leidde.

De voorstelling is uitgevoerd in een vrijstaand, plastisch reliëf tegen een grotendeels onbewerkt penningvlak.

Specificaties:

Literatuur:

Van der Kam P6502; KB VI, 2973; G. van der Meer, ‘Zijn penningkunst. Niel Steenbergen’, De Geuzenpenning 19 (1969), nr. 4, pp. 53–55.

Historische context

Niel Steenbergen ontving in 1938 de Prix de Rome voor beeldhouwkunst en putte voor zijn werk veelvuldig uit zijn katholieke geloof. Zijn penningen hebben vaak het karakter van kleine reliëfsculpturen. Deze uitgifte is gewijd aan Epifanie, het feest van de openbaring van Christus aan de wereld. In de westerse traditie staat daarbij het bezoek van de wijzen centraal, maar ook de doop in de Jordaan is van oudsher met dit feest verbonden. Door beide gebeurtenissen samen te brengen, verbeeldt Steenbergen twee aspecten van dezelfde religieuze openbaring.

De komvormige verdieping rond de doopvoorstelling herinnert aan een doopvont. Numismate G. van der Meer wees in De Geuzenpenning van 1969 al op deze samenhang tussen vorm en betekenis. De aanbidding verschijnt daartegenover als een compacte groep in hoog reliëf, terwijl het omschrift Christus als vredevorst benadrukt. Hoewel het ontwerp uit 1965 dateert, vermeldt de publicatie uit 1969 dat de penning pas in 1968 in de handel kwam. Volgens de oeuvrecatalogus van Wouter van der Kam werden circa 25 exemplaren vervaardigd, waardoor deze uitgifte een schaars voorbeeld van Steenbergens religieuze penningkunst vormt.