Nederland – Gietpenning ter herdenking van Carolus Linnaeus, 200 jaar na zijn overlijden, 1978 – Christien Nijland

Gegoten herdenkingspenning uit 1978, ontworpen door de Nederlandse beeldhouwster en medailleur Christien Nijland (1937) ter gelegenheid van de tweehonderdste sterfdag van de Zweedse natuuronderzoeker Carolus Linnaeus (1707–1778). De penning werd uitgegeven als eerste verenigingspenning van 1978 door de Vereniging voor Penningkunst. Het ontwerp verenigt een portret van Linnaeus met een gestileerde levensboom waarin verwijzingen naar zijn wetenschappelijke werk en de universiteitsstad Uppsala zijn verwerkt.

Voorzijde:

Driekwart naar rechts gewend portret van Carolus Linnaeus, met karakteristieke achttiende-eeuwse pruik en kleding. Het hoofd is licht uit het midden geplaatst en omgeven door een levendige, bijna ornamentale compositie van letters en cijfers.

De naam van Linnaeus en de jaartallen 1707–1778 zijn in wisselende formaten en richtingen in het reliëf verwerkt. De letters sluiten nauw aan bij de krullende haarlokken en vormen daarmee een doorlopende compositie rondom het portret.

Keerzijde:

Een grote, gestileerde boom met een breed vertakte kroon en een uitgebreid wortelstelsel. De takken en bladeren lopen over in het opschrift SYSTEMA NATURAE, de titel van het belangrijkste werk van Linnaeus op het gebied van de systematische indeling van de natuur.

Aan de onderzijde vormen de wortels van de boom de naam UPPSALA, verwijzend naar de Zweedse universiteitsstad waar Linnaeus als hoogleraar werkzaam was.

Links onderaan zijn de initialen CN van de kunstenares en het monogram PK van de Vereniging voor Penningkunst opgenomen.

Specificaties:

Literatuur:

Louk Tilanus, Handzame Sculptuur. De penningen van de Vereniging voor Penningkunst, pp. 387–389; A.J. de Koning, ‘Christina Nijland ontwierp Linnaeus-penning voor de Vereniging voor Penningkunst’, De Beeldenaar 4 (1980), nr. 2, pp. 51–54.

Historische context

Linnaeus legde met zijn systematische toepassing van de tweedelige soortnaam een grondslag voor de moderne biologische naamgeving. Zijn band met Nederland was daarbij van groot belang. In 1735 promoveerde hij in Harderwijk en publiceerde hij tijdens zijn Nederlandse verblijf de eerste editie van Systema Naturae. Op De Hartekamp bij Heemstede bestudeerde hij de plantencollectie van George Clifford, wat leidde tot Hortus Cliffortianus uit 1737. Na zijn terugkeer naar Zweden werd Uppsala het centrum van zijn onderwijs, onderzoek en internationale netwerk.

De Vereniging voor Penningkunst gaf Christien Nijland op voorstel van een lid opdracht voor deze herdenking. Nijland was opgeleid aan de Rijksakademie in Amsterdam, onder meer bij Piet Esser. Haar ontwerp laat letters en cijfers opgaan in het portret, de boomkroon en de wortels. De levensboom verbeeldt de ordening van de natuur, terwijl Systema Naturae en Uppsala het wetenschappelijke werk en de plaats van werkzaamheid verbinden. Volgens de bespreking uit 1980 modelleerde Nijland letters afzonderlijk in was en verplaatste zij die tijdens het ontwerpproces totdat tekst en voorstelling samenhang vertoonden.